O geceye kadar, en doğru bilgiyi ansiklopedilerin sakladığına inanırdım....

Bizde sözlük ya da o zamanki tabiri ile lügat biriktirme ve her fırsatta onları okuma bir aile saplantısıdır. Büyükbabam, babam, dedem hep lügat ve ansiklopedilere ilgi duymuşlardır. Ben de kendi hayat tarihimin aydınlanma dönemini, ansiklopedi okuyarak geçirdim diyebililirim. Ansiklopedi karıştırmak denir aslında; ama ben bilhassa okumak fiilini tercih ediyorum. Çünkü saatler boyunca o alfabetik bilgi yığınıyla amaçsızca cebelleşirdim. Tabii herkes gibi ben de büyüdüm ve o güzel huyum diğer kitaplara yöneldi ve ansiklopediler kütüphanemin en güzide köşelerinde emekliye ayrıldılar. Ta ki geçen geceye kadar. O sıkıntılı ve içbunaltan gecelerden biriydi. İçimi sıkan özel düşünce ve duygularımdan kurtulmak için bir zamandır aklıma takılan "anaerkil toplum" konusunda düşünmeye başladım. İnsanlığın emekleme döneminde yaşadığı bir aile düzeni olarak anne ve anne soyunun merkez alındığı, günümüz ailesinin tam tersi diyebileceğimiz bir toplum yapısını anlatan bu kavramın gerçekliğini kanıtlayan ne gibi bulgular olduğunu birdenbire merak etmeye başlamıştım. Nereden öğrendiğimi tam olarak çıkaramadığım bu bilgi, sağlam bir bilgi olarak aklıma nakşolmuştu. Gözlerim bir anda ansiklopedilerin durduğu tozlu raflara ilişti. Yerimden fırladığım gibi Britannica'nm 2. cildim ve Larousse'nin 1. cildini kaptım. Fakat karşıma çıkan tablo gerçekten şaşırtıcıydı. Britannica böyle bir kavramın bir ara kimi antropologlarca ortaya atıldığım fakat sonra bundan vazgeçildiğim ve günümüzde hiç itibar edilmediğini yazıyordu. Larousse ise sözlük tipinde bir ansiklopedi olmasına rağmen yani daha fazla sözcüğü daha kısa açıklamalarla derlemesine rağmen anaerkillik maddesini Britannica'dan çok daha uzun ve ayrıntılı işlemişti. Üstelik hiç de Britannica'nm dediği gibi kabul görmeyen bir kavram olduğunu söylemiyor tam tersine, günümüzde Tibet dolaylarında bu tür topluluklara rastlandığını ileri sürüyor ve bu toplulukların yapısını anlatıyordu. Evet, iki saygın bilgi kaynağı birbirlerine zıt iki bilgi veriyorlardı ve hangisinin doğru olduğuna karar vermek bana kalıyordu. Antropoloji ve sosyoloji kitaplarına bakıp çeşitli bakışaçılarım inceleyebilirdim. Fakat içime bir kurt düşmüştü. Ya başka maddelerde de böyle farklılıklar varsa? Aklıma gelen ilk kavram Devlet oldu. Hemen Britannica, 7. cilt, sayfa 202.

İçime düşen kötü toplum aniden filizlenmeye başlamıştı. Devletin tanımlarını tekrar tekrar okuyor aradaki farklılığın ne derece önemli olduğunu anlamaya çalışıyordum. Siyaset bilimcisi değilim ama siyasal toplum İle siyasal örgütlenmenin farklı şeyler olduğunu bilecek yaştayım. Her iki kaynaktaki maddelerin tamamım okuyorum ama yok ne 'örgütlenmedir' diyen Britannica herhangi bir yerde bunun toplum olduğunu söylüyor ne de tersi sözkonusu. Yani her iki kaynak da bambaşka birer tanım koymuşlar ortaya. Üstelik çok basit bir kavram. Devlet!

Fakat aynı zamanda çok da ideolojik bir kavram. Belki daha nötür bir kavrama bakmak yerinde olacak diye düşünüyordum ki büyük bir zevkle okuduğum Kara Kitap ilişti gözüme. Pamuk'un Hurufilik'e yaptığı göndermeler zaten uzun zamandır kafama takılıyordu. Ve derhal Larousse 9. cilt sayfa 5429 da Hurufilik'i okumaya başladım.

Buyrun cenaze namazına. Birine göre bir tarikat bir diğerine göre din. Hele devamını okuyunca daha da dehşete düştüm çünkü Britannica da şöyle bir bölüm varken: Fazlullah'ın ortaya çıkışıyla uluhiyet dönemi başlamıştır. Bütün peygamberler mehdi olan Fazlullah'ın tanığı ve muştucusudur. Ondan sonra gelecek olan insan-ı kamil Tanrı'nın son görünümü olan Fazlullah'a uymak zorundadır. O, Musevilerin bekledikleri Mesih, Hıristiyanlar ile Müslümanların gökten ineceğine inandıkları Hz. İsa'dır. FazluIIah gökten inmiş, kıyamet kopmuş, dünya ahiret olmuştur. Bu nedenle ölümden sonra ikinci bir hayat, ahiret hayatı yoktur. Gerçek ortaya çıktıktan sonra bütün yükümlülükler ortadan kalkar...

Larousse böyle bir önemli bölümü es geçmiş Hurufilik'i bir tarikat olarak hafızalara kazıma isteği ile sadece şu kadar değinmiştir.

... Ondan sonra gizli imam dönemi başlamıştır; Mehdi ile başlayan bu dönem, aynı zamanda uluhiyet dönemidir ve Mehdi de Fazlullah Hurufi'dir.

Sinir bozucu değil mi? Hurufilik diye bir şey var ve bu bir kaynağa göre tarikatlar içinde bir tarikat, diğerine göreyse neredeyse bir din. Kıyamet kopmuş, Fazlullah Tanrı'nm görüntüsü olmuş, yükümlülükler ortadan kalkmış. Ahiret'e geçmişiz. Hani yani Hurufilik kazara doğru ise biz şimdi Ahiret'i yaşıyoruz ve haberimiz yok, Larousse yöneticileri de bu gerçeği bizden saklamış oluyorlar.

Sinirlerim bozulmaya başlamıştı. Hayır, yıllarca bu kitaplara boşuna para verdiğim için değil tabii; yıllarca darbeci generaller gibi kasım kasım kasılarak kitaplığımın en güzide köşesini işgal eden bu dev ansiklopedilerin henüz bir konu üzerinde anlaştıklarını görememiş olmaktı beni uyumaktan alıkoyan.
oynatmaya az kaldı, doktorum nerde?

Son bir şans vermeye karar verdim. Ve iktidar kavramını aramaya başladım. Evet. Larousse, 9. cilt 5617. sayfada uzun uzun anlatılmıştı. Ve Britannica'nm 11. cilt ve 505. sayfasında yani iktidarın olması gerektiği yerde yeller esiyordu. Olur şey değildi, iktidarsız bir ansiklopedi! Akıldışı bir şey, iktidar gibi önemli bir siyasal kavram atlanmış, unutulmuştu. Herhalde çeviri hatasıdır diye mantıklı bir açıklama bulmaya çalıştım, îktidar'ın ingilizcesi neydi? Power, yani güç; o halde güç olarak çevrilmiş olabilir diye düşünüp hemen güç bahsine koştum. Aaa, yok! Yani var da fizikteki güç tanımı var. Birim zamanda yapılan/harcanan iş/enerji gibisinden bir şeyler.

Ve gecenin ilerleyen saatlerinin de etkisiyle bulamklaşan zihnimde o kötü tohumdan yeşeren filiz, meyvalarını vermeye başlamıştı. Tüm dünyaya karşı oynanan bir büyük plan mıydı bu! Anglo-Saxon geleneğini temsil eden Britannica'ya karşı Fransız geleneğinin temsilcisi Larousse! iki gelenek de çaktırmadan bilgileri değiştirerek henüz kavrayamadığım bir hain emele mi hizmet ediyorlardı? Aklımda 1984, Borges, Martin Mystere köşekapmaca oynamaya başlamışlardı. Evet. Fransızların böyle bir üçkağıdını okumuştum bir yerlerde. Hangi Batı'daydı galiba. Bu Fransızlar sömürgelerinde öyle yalan bir resmi tarih okutuyorlardı ki Afrikalı biçare zenciler atalarının sarışın Frenkler olduğuna inanıyorlardı. Hayli fantastik değil mi? Ama bu çok daha ciddi. Çok çok daha ciddi bir komplo. Tüm dünyada çeşitli dillere çevrilen ana bilgi kaynakları... Bilgi çağında en müthiş silah!

Sonra ne mi oldu? Ne olacak. Gün ışıdı. Ben gözlerim kıpkırmızı yatağa girdim ve ertesi gün herşeyi unutarak gündelik yaşantıma döndüm. Ne yapabilirdim ki? Belki de o ansiklopedilerin sadece salamanje kitaplıklarına metreyle satın alınıp, dizilmeleri çok daha zararsız. Kimbilir".